สารเสพติด กับพนัน อะไรเลิกยากกว่ากัน ในมุมความอยากของคน

สำหรับ ความหมายแบบเจาะลึกของ สารเสพติดคือ สารที่เข้าไปเร่งระบบรางวัลในสมอง ให้ทำงานผิดธรรมชาติ ทำให้ระดับโดปามีน พุ่งสูงกว่าเวลาปกติถึงประมาณ 150–300% แล้วแต่ว่าชนิดของสาร โดยสารเสพติดชนิดแรก ๆ ก็คือฝิ่นที่ถูกนำมาใช้ช่วงสงครามในปี 1861-1865s โดยประมาณ

ซึ่ง สารเสพติด จะทำให้สมองจึงจดจำว่าความสุขแบบนี้ “ควรถูกไล่ตามซ้ำ” และเมื่อใช้ต่อเนื่อง เซลล์ประสาทจะไวต่อสารน้อยลง จนต้องใช้ปริมาณเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อให้รู้สึกดีเท่าเดิม ซึ่งกลไกการทำงานของสมอง เมื่อได้รับสารเสพติด มีดังนี้

• โดปามีนถูกปล่อยสูงผิดปกติทันที: มีงานวิจัยพบว่า โคเคนสามารถทำให้โดปามีน เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 250%, แอมเฟตามีนอาจสูงถึง 1,000% ในบางกรณี ทำให้สมองเกิดความจำเชิงรางวัล ที่ฝังลึกมาก
• สมองบันทึกความสุข แบบรวดเร็วเป็นพิเศษ: ระบบ reward pathway รับรู้ว่าความสุขที่ได้มาง่ายและแรงแบบนี้ควรค่าแก่การจดจำ ส่งผลให้ความอยากเกิดขึ้นเร็วกว่าเวลาโดปามีนเพิ่มจากเหตุการณ์ทั่วไปหลายเท่า (25 พฤศจิกายน 2024) [1]
• เกิดภาวะดื้อโดปามีน: หลังใช้ต่อเนื่อง สมองลดจำนวนตัวรับ (dopamine receptors) ลงประมาณ 10–20% ทำให้ต้องใช้สารเพิ่มเพื่อให้ได้ความรู้สึกเท่าเดิม
• อาการถอนยา ดึงให้กลับไปใช้ซ้ำ: เมื่อโดปามีนตกฮวบ ร่างกายจะเกิดความกังวล เหงื่อออก หงุดหงิด และซึมเศร้า ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้ผู้ใช้มากกว่า 60–80% กลับไปใช้ภายในปีแรกของการพยายามเลิก